شب کوری

 

شب کوری عبارت است از حالتی که بیمار در شرایط کمبود نور نسبتاً یا به طور کامل قادر به دیدن اشیاء اطراف خود نمی­باشد.  این اختلال می­تواند تظاهری از چندین بیماری مختلف باشد. شب کوری می­تواند از هنگام تولد وجود داشته باشد یا بعداً در طول زندگی تحت علل مختلف ایجاد شود. با توجه به اینکه این عارضه می­تواند تظاهر بیماریهای مختلف باشد، برآورد دقیقی از شیوع آن در دست نیست.

 

مکانیسم دید انسان در شب چگونه است؟

در قسمت عقب چشم هر انسان یک بافت بی نظیر به نام "شبکیه" قرار دارد. تمام نورهایی که از اشیاء اطراف انسان وارد چشم می­شود روی شبکیه به هم می­رسند. همانگونه که نوری وارد دوربین عکاسی می­شود و به روی فیلم می­افتد. شبکیه انسان از دو دسته مهم سلول های حساس به نور تشکیل شده است.

1- سلولهای استوانه­ ای که در قسمت­های محیطی شبکیه قرار دارند و توانایی دیدن رنگ ها را ندارند و تصاویر را به صورت سیاه و سفید و خاکستری می­بینند. به احتمال زیاد انسان در محیط کم نور تنها با کمک این سلولها بینایی دارد و هرگونه آسیبی به این سلولها دید انسان در نور کم را مختل می­کند.

2- سلولهای مخروطی که در قسمت­های مرکزی شبکیه قرار دارند و مسئول دید در شرایط روشنایی و دید رنگی هستند.

 

علل شب کوری:

همانگونه که گفته شد بیماری­های مختلف می­توانند منجر به شب کوری شوند. شایعترین علت شب کوری یک بیماری ژنتیکی به نام رتینیت پیگمنتوزا (RP) است.

1.     رتینیت پیگمنتوزا:

این اختلال شامل از بین رفتن تدریجی سلول­های استوانه­ای که مسئول دید در نور کم است می­باشد، گرچه این بیماری می­تواند سلول­های مخروطی را هم درگیر کند. از هر 4000 نفر، یک نفر به این بیماری مبتلا است و در هر دو جنس زن و مرد این بیماری شیوع یکسانی دارد. علائم این بیماری معمولاً در دوران کودکی شروع می­شود و به صورت اختلال در دید شب است که در اکثر اوقات توسط والدین فرد مبتلا تشخیص داده می­شود. در مراحل بعدی به علت تخریب سلولهای استوانه­ای که مسئول دید محیطی هستنند، دید محیطی این افراد هم دچار اختلال می­شود. در برخی از موارد این بیماری بعد از یک تصادف در شب در فرد مبتلا کشف می­شود. تاکنون هیچگونه درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد ولی درمان برخی از عوارض این بیماری مانند آب مروارید و عیوب انکساری مانند نزدیک­بینی می­تواند دید این افراد را تا حدودی بهبود ببخشد. این بیماری معمولاً به طور آرام آرام پیشرفت می­کند اما کوری کامل بسیار نامحتمل است. استفاده از کلاه های لبه دار و عینک آفتابی در روز و استفاده از مواد آنتی اکسیدان مثل ویتامین A (تحت نظر پزشک) در این بیماران مفید گزارش شده است.

2.     کمبود ویتامین A:

یکی دگیر از علل مهم شب کوری کمبود ویتامین A می­باشد. این ویتامین در نهایت در چشم انسان به ماده­ای تبدیل می­شود که برای دید در تاریکی در سلولهای استوانه­ای مورد استفاده قرار می­گیرد. کمبود این ویتامین می­تواند در شرایط کمبود غذایی این ویتامین مانند شرایط تغذیه­ای فرد مبتلا یا ثانویه به بیماری­های مختلف ایجاد شود. برای مثال شرایطی که فرد مقادیر لازم از این ویتامین را مصرف می­کند ولی به علل مشکلات مختلف گوارشی مانند بیماری سلیاک یا عمل جراحی روده­ها، قادر به جذب آن نمی­باشد. معمولاً این افراد در مراحل اولیه دید در شب خود را از دست می­دهند. علامت دیگر این بیماران در مراحل پیشرفته تر خشکی چشم است که در نهایت در صورت عدم درمان بیماری تبدیل به نازکی قرنیه و سوراخ شدن قرنیه این افراد می­شود. درمان این افراد شامل مصرف مواد غذایی پر از ویتامین A و محلول­های داخل وریدی داد. از علل دیگر شب کوری می­توان انواع خاصی از آب مروارید و برخی از داروها را نام برد.

 

آیا اختلالات دیگری هم به جز شب کوری وجود دارد که دید در تاریکی را کم کنند؟

بله اختلالات متعددی وجود دارد که می­تواند دید فرد را در تاریکی مختل کند. شایعترین آنها در زیر آورده شده است.

اکثر بیماران مبتلا در زندگی روزمره چندان دچار اختلال نمی­شوند و معمولاً مشکل آنها محدود به فعالیتهایی در نور کم مانند رانندگی در شب است. این افراد بخش اعظم مبتلایان به اختلال دید در تاریکی را تشکیل می دهند و معمولاً در حدود سن 40 تا 50 سالگی هستند. این افراد معمولاً عیوب انکساری خفیف مانند نزدیک بینی دارند. در شب به خاطر نور کم مردمک چشم باز می­شود تا نور بیشتری وارد چشم شود و در اینحالت نزدیک­بینی فرد به شکل شدیدتری خود را نشان می­دهد. این افراد به راحتی با تجویز عینک مناسب مشکلشان حل می­شود. نکته مهم این است که این افراد به علت دارا بدون دید خوب در روز معمولاً از عینک استفاده نمی­کنند. این افراد باید حتماً به چشم پزشک مراجعه کنند تا سایر علل اختلال در دید شب رد شود.

دسته دیگر از افراد دچار اختلال دید در شب کسانی هستند که دیدشان در روز و شب چندان متفاوت نیست ولی شکایت اصلی آنها، پخش نور یا هاله اطراف نور است که می­تواند به علت مشکلات قرنیه یا عدسی یک یا هر دو چشم باشد. کدورت های سطح قرنیه یا در مواردی بعد از انجام عمل LASIK یا PRK روی قرنیه می­توانند باعث پخش نور یا هاله اطراف نور شده و دید بیمار در شب را تحت تأثیر قرار دهند. این اختلال می­تواند باعث تصادف های مرگبار در هنگام رانندگی در شب شوند. این افراد حتماً باید توسط چشم پزشک معاینه شوند و مشکل قرنیه یا عدسی آنها بررسی و علل قابل درمان، توسط قطره یا داروهای خوراکی یا جراحی رفع شود. افراد مبتلا به شب کوری که مشکل دید در شب آنها قابل درمان نیست باید از انجام فعالیت های مهم در شب مانند رانندگی خودداری کنند.