درمانگاه شبکیه و زجاجیه بصیر

چه علائمی نیازمند مراجعه فوری‌اند؟

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، منتظر نوبت عادی نمانید:

• کاهش ناگهانی یا شدید دید
• افزایش ناگهانی مگس‌پران
• مشاهده جرقه‌های نوری جدید
• احساس سایه یا پرده روی بخشی از میدان دید
• کج یا موج‌دار دیده‌شدن خطوط
• ایجاد لکه تاریک در مرکز دید
• تاری ناگهانی یا دیدن لکه‌های تیره متعدد
• کاهش دید پس از ضربه به چشم
• درد یا کاهش دید فزاینده پس از تزریق داخل چشمی یا جراحی

رتینوپاتی دیابتی

دیابت می‌تواند به رگ‌های ظریف شبکیه آسیب برساند. این آسیب ممکن است در مراحل اولیه هیچ علامتی نداشته باشد، اما با پیشرفت بیماری می‌تواند باعث نشت مایع، تورم ماکولا، خونریزی زجاجیه، ایجاد عروق غیرطبیعی و حتی جداشدگی کششی شبکیه شود.

افراد مبتلا به دیابت، حتی اگر دید خوبی دارند، باید طبق برنامه‌ای که پزشک تعیین می‌کند معاینه کامل شبکیه با مردمک بازشده انجام دهند. کنترل قند خون، فشار خون و چربی خون نیز در کاهش خطر پیشرفت بیماری اهمیت دارد.

درمان براساس مرحله بیماری ممکن است شامل پیگیری منظم، تزریق داخل چشمی، لیزر شبکیه یا جراحی ویترکتومی باشد.

پارگی شبکیه

با افزایش سن یا در بعضی شرایط، زجاجیه ممکن است از سطح شبکیه جدا شود. گاهی این تغییر باعث کشش و ایجاد پارگی در شبکیه می‌شود.

علائم احتمالی عبارت‌اند از:

• شروع ناگهانی جرقه‌های نوری
• افزایش ناگهانی مگس‌پران
• دیدن نقاط، خطوط یا تارهای متعدد
• ایجاد سایه در میدان دید

پارگی شبکیه همیشه به جداشدگی منجر نمی‌شود؛ اما اگر به‌موقع تشخیص داده شود، در بسیاری از موارد می‌توان با لیزر یا روش‌های دیگر اطراف پارگی را محصور کرد تا احتمال پیشرفت کاهش یابد.

جداشدگی شبکیه

جداشدگی شبکیه زمانی رخ می‌دهد که شبکیه از محل طبیعی خود در پشت چشم جدا شود. این وضعیت یک اورژانس چشم‌پزشکی است و تأخیر در درمان می‌تواند به آسیب دائمی بینایی منجر شود.

علائم هشدار:

• افزایش ناگهانی مگس‌پران
• جرقه‌های نوری
• احساس پرده یا سایه روی دید
• کاهش دید محیطی یا مرکزی

نوع درمان به محل و وسعت جداشدگی و وضعیت چشم بستگی دارد و ممکن است شامل تزریق گاز، جراحی باکل اسکلرال، ویترکتومی یا ترکیبی از روش‌ها باشد.

بیماری‌های ماکولا

ماکولا مسئول دید مرکزی و دقیق است. بیماری‌های مختلفی می‌توانند این بخش را درگیر کنند، از جمله:

• تحلیل وابسته به سن ماکولا
• ورم یا ادم ماکولا
• سوراخ ماکولا
• غشای روی ماکولا
• آسیب ماکولا ناشی از دیابت
• آسیب ناشی از انسداد عروق شبکیه
• برخی بیماری‌های ارثی یا التهابی

علائم احتمالی بیماری‌های ماکولا شامل تاری دید مرکزی، موج‌دارشدن خطوط، دشواری در مطالعه، کاهش تشخیص جزئیات و ایجاد لکه تاریک یا خالی در مرکز دید است.

درمان براساس علت ممکن است شامل پیگیری، تزریق داخل چشمی، لیزر یا جراحی باشد.

خونریزی زجاجیه

خونریزی زجاجیه زمانی رخ می‌دهد که خون وارد فضای ژله‌ای داخل چشم شود. رتینوپاتی دیابتی، پارگی شبکیه، جداشدگی شبکیه، ضربه و بعضی بیماری‌های عروقی از علت‌های احتمالی آن هستند.

علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• ظهور ناگهانی لکه‌ها و تارهای متعدد
• دید مه‌آلود یا بسیار تار
• مشاهده سایه‌های تیره یا قرمز
• کاهش ناگهانی دید بدون درد

از آنجا که خونریزی زجاجیه می‌تواند دید پزشک به شبکیه را محدود کند و گاهی همراه با پارگی یا جداشدگی باشد، بررسی سریع ضروری است. در صورت دیده‌نشدن شبکیه، ممکن است سونوگرافی چشم درخواست شود.

درمان به علت و شدت خونریزی بستگی دارد و ممکن است شامل پیگیری، درمان بیماری زمینه‌ای، لیزر یا ویترکتومی باشد.

انسداد عروق شبکیه

انسداد رگ‌های شبکیه ممکن است شریان‌ها یا وریدهای شبکیه را درگیر کند.

انسداد شریان شبکیه

انسداد شریان معمولاً با کاهش ناگهانی، بدون درد و قابل‌توجه دید در یک چشم تظاهر می‌کند. این وضعیت یک اورژانس چشمی و عروقی است و ممکن است با خطر سکته مغزی همراه باشد؛ بنابراین بیمار باید فوراً در مرکز مجهز به ارزیابی سکته بررسی شود.

انسداد ورید شبکیه

انسداد ورید می‌تواند موجب خونریزی شبکیه و تورم ماکولا شود. شدت کاهش دید به رگ درگیر و میزان آسیب بستگی دارد. درمان ممکن است شامل تزریق داخل چشمی، لیزر و کنترل عوامل زمینه‌ای باشد.

فشار خون، دیابت، چربی خون، بیماری‌های قلبی‌عروقی و گلوکوم از عواملی هستند که ممکن است در ارزیابی بیمار مورد توجه قرار گیرند.

تزریق داخل چشمی

تزریق داخل زجاجیه روشی برای رساندن مقدار مشخصی از دارو به بخش داخلی چشم است. این روش در درمان بعضی موارد زیر کاربرد دارد:

• ورم ماکولا ناشی از دیابت
• نوع مرطوب تحلیل وابسته به سن ماکولا
• ورم ماکولا ناشی از انسداد ورید شبکیه
• بعضی التهاب‌های داخل چشم
• برخی عوارض عروقی شبکیه

دارو ممکن است از گروه ضد VEGF یا کورتیکواستروئید باشد. نوع دارو، تعداد تزریق‌ها و فاصله میان آن‌ها براساس بیماری و پاسخ چشم تعیین می‌شود و برای همه بیماران یکسان نیست.

لیزر شبکیه

لیزر شبکیه برای ایجاد نقاط درمانی کنترل‌شده روی شبکیه استفاده می‌شود و ممکن است در شرایط مختلف کاربرد داشته باشد، از جمله:

• محصورکردن برخی پارگی‌های شبکیه
• درمان مراحل خاص رتینوپاتی دیابتی
• کاهش عوارض ناشی از رشد عروق غیرطبیعی
• درمان برخی بیماری‌های عروقی یا نواحی مشخص شبکیه

نوع لیزر، وسعت درمان و تعداد جلسات براساس بیماری تعیین می‌شود. لیزر برای همه بیماری‌های شبکیه مناسب نیست و نمی‌تواند بینایی ازدست‌رفته را در همه موارد بازگرداند؛ هدف آن ممکن است جلوگیری از پیشرفت یا کاهش خطر آسیب بیشتر باشد.

جراحی ویترکتومی

در ویترکتومی، جراح از طریق برش‌های بسیار کوچک وارد چشم می‌شود و بخشی یا تمام زجاجیه را خارج می‌کند. بسته به بیماری، ممکن است بافت‌های کششی یا خون نیز برداشته، شبکیه ترمیم و از لیزر، گاز یا روغن سیلیکون استفاده شود.

ویترکتومی ممکن است در موارد زیر انجام شود:

• خونریزی زجاجیه‌ای که برطرف نمی‌شود
• جداشدگی شبکیه
• جداشدگی کششی ناشی از دیابت
• سوراخ ماکولا
• غشای روی ماکولا
• عفونت‌های شدید داخل چشم
• بعضی آسیب‌ها یا اجسام خارجی داخل چشم

مراقبت پس از عمل به نوع جراحی بستگی دارد. اگر داخل چشم گاز قرار داده شود، ممکن است رعایت وضعیت خاص سر ضروری باشد و تا زمان جذب کامل گاز، سفر هوایی و رفتن به ارتفاع بالا ممنوع باشد. بیمار باید وجود گاز داخل چشم را به هر پزشک یا متخصص بیهوشی اطلاع دهد.

خدمات تشخیصی و تصویربرداری مرتبط

پزشک براساس شرایط بیمار ممکن است یک یا چند بررسی زیر را درخواست کند:

• معاینه شبکیه با مردمک بازشده
• OCT ماکولا و شبکیه
• OCT آنژیوگرافی، در صورت نیاز و ارائه
• آنژیوگرافی فلورسئین
• عکاسی رنگی فوندوس
• تصویربرداری میدان وسیع شبکیه، در صورت ارائه
• سونوگرافی چشم
• تصویربرداری و بررسی عصب بینایی
• آزمون شبکه آمسلر برای بعضی بیماری‌های ماکولا

OCT می‌تواند لایه‌های شبکیه و وجود مایع یا تورم را نشان دهد و آنژیوگرافی فلورسئین برای بررسی جریان، نشت یا انسداد عروق به کار می‌رود.

همه بیماران به تمام این تصویربرداری‌ها نیاز ندارند و انتخاب آزمون با پزشک است.